ISO 14001:2015 Çevre Yönetim Sistem Belgesi

Çevre Yönetim Sistemi Nedir ve Neden Önemlidir?

Bir kuruluşun faaliyetlerini yürütürken ilişki içinde olduğu hava, su, toprak, doğal kaynaklar, flora (bitki topluluğu), fauna (hayvan topluluğu) ve insanları kapsayan ortam çevre olarak tanımlanır. Sanayileşme, kentleşme ve teknolojinin hızla ilerlemesi; doğal çevrenin tahrip olmasına, kirliliğe ve yaşam kalitesinin düşmesine yol açmıştır. Yerel bir sorun olmaktan çıkıp küresel bir tehdit haline gelen çevre sorunlarını önlemek amacıyla uluslararası ölçekte standartlar geliştirilmiştir.

ISO 14001, Uluslararası Standartlar Organizasyonu (ISO) tarafından yayımlanan ISO 14000 standart serisi içinde belgelendirmesi yapılan ana standarttır. Hammaddeden başlayıp ürünün müşteriye sunulmasına kadar geçen tüm süreçte çevresel faktörlerin belirlenmesini, kontrol altına alınmasını ve çevreye verilen zararın en aza indirilmesini sağlayan sistematik bir yönetim modelidir.

ISO 14001 Standardının Temel Özellikleri

• Süreç Odaklıdır: Bir ürün standardı değildir; işletmenin ne ürettiğiyle değil, nasıl ürettiğiyle ilgilenir.

• Mevzuata Uyum Sağlar: Ulusal ve uluslararası çevre yasaları ile doğrudan uyumlu bir yapıda çalışır.

• Gönüllülük Esasına Dayanır: Sektör ve ölçek fark etmeksizin her işletmeye uygulanabilir.

• Sürekli İyileştirme: Çevre performansının düzenli olarak izlenmesini ve geliştirilmesini hedefler.

Kimler Alabilir?

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi; ulusal ve uluslararası pazarlarda çevreye duyarlı bir kurumsal kimlik kazanmak isteyen tüm organizasyonlar için küresel bir "hizmet ve ürün pasaportu" niteliğindedir.

• Endüstriyel imalat kuruluşları,

• Hizmet ve ticaret sektöründeki firmalar,

• Kamu kurum ve kuruluşları,

• Ürün ve hizmet sağlayan her ölçekteki üretici ve işletme bu belgeyi alabilir.

Alma Şartları ve Başvuru Süreci

ISO 14001:2015 belgesini alabilmek için öncelikle firmanın yasal gerekliliklerini yerine getirmesi gerekir. Yasal şartların tamamlanması standardın ilk ve en temel maddesidir.

Yasal altyapı sağlandıktan sonra, firma bünyesinde ISO 14001:2015 standardının gerektirdiği yönetim altyapısı kurulur. Bu süreç işletmenin kendi yönetim sistemi uzmanları tarafından yürütülebileceği gibi, profesyonel bir danışmanlık firmasından destek alınarak da tamamlanabilir.

Süreç ve Belge Alım Süresi

ISO 14001:2015 belgelendirme süreci şu adımlarla ilerler:

1. Sistem Kurulumu ve Uygulama: Standarda uygun prosedür ve kayıtların oluşturularak sahada uygulanması.

2. Denetim Aşaması: Bağımsız belgelendirme kuruluşu tarafından denetim gerçekleştirilmesi.

3. Düzeltici Faaliyetler: Denetim sonucunda tespit edilen minör veya majör uygunsuzlukların giderilmesi.

4. Tescil ve Belgelendirme: Eksiklikler giderildikten sonra belgenin onaylanması.

   Süreç Zamanlaması: Sistem kurulumundan belge teslimine kadar geçen süreç, işletmenin yapısına bağlı olarak ortalama 2 ila 3 ay sürmektedir.

Akreditasyon Türleri (TÜRKAK, UKAS vb.)

Akreditasyon; yetkili bir üst kuruluşun, ISO 14001:2015 belgesi vermeye yeterli belgelendirme kuruluşlarını yetkilendirmesidir.

• TÜRKAK Akreditasyonu: Türkiye'deki resmi akreditasyon kurumu olan Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından yetkilendirilen firmalar "TÜRKAK Akrediteli" belge düzenler.

• Yabancı Akreditasyonlar: İngiltere Akreditasyon Kurumu (UKAS) gibi diğer ülkelerin yetkili organlarından alınan akreditasyonlar da mevcuttur.

• Uluslararası Karşılıklı Tanınma Anlaşmaları (IAF MLA) sayesinde TÜRKAK ve UKAS dâhil uluslararası akredite belgelerin geçerliliği ve hukuki denkliği eşittir.

KOSGEB Desteği Var Mı?

Evet. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı KOSGEB; yıllık cirosu 40 milyon TL’nin altında olan ve 250’den az çalışanı bulunan KOBİ’lere destek sağlamaktadır.

KOSGEB Genel Destek Programı kapsamındaki Belgelendirme Desteği ile TÜRKAK akrediteli ISO 14001:2015 belgesi alan firmalar 2.500 TL’ye kadar hibe desteğinden yararlanabilirler.

Gerekli Resmi Evraklar

ISO 14001:2015 belgelendirme başvurusu için gerekli temel resmi belgeler:

• Güncel Vergi Levhası

• Oda Kayıt Belgesi (Faaliyet Belgesi)

• İmza Sirküleri / İmza Beyannamesi

• Ticaret Sicil Gazetesi

İhalelerde ISO 14001 Zorunluluğu

Kamu İhale Kurumu'nun 27911 sayılı Kamu İhale Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Madde 17 / 56.10) uyarınca; özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerinde kamu kurumları adaylardan Çevre Yönetim Sistemi Belgesi talep edebilir.

İhalelerde sunulacak belgelerin; TÜRKAK tarafından akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) Karşılıklı Tanınma Anlaşması'nda yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca yetkilendirilmiş kuruluşlarca düzenlenmiş olması zorunludur.

Hazırlanması Gereken Zorunlu Dokümanlar

ISO 14001:2015 standardı kapsamında hazırlanması ve kayıt altına alınması zorunlu temel dokümanlar şunlardır:

1. ÇYS Kapsam Dokümanı (Madde 4.3): Sistemin sınırlarının ve uygulamanın net olarak tanımlanması.

2. ÇYS Proseslerinin İşletilmesine İlişkin Dokümante Edilmiş Bilgi (Madde 4.4).

3. Çevre Politikası (Madde 5.2): Üst yönetim onaylı resmi çevre politikası.

4. Çevre Hedefleri (Madde 6.2): Ölçülebilir çevre hedefleri ve aksiyon planları.

5. ÇYS'nin Etkili İşletilmesi İçin Gerekli Dokümante Edilmiş Bilgi (Madde 7.5).

Süreci Hangi Bölümler Yürütür?

ISO 14001:2015 Çevre Yönetim Sistemi, işletmede sadece çevre veya kalite biriminin değil, tüm bölümlerin ortak katılımıyla yürütülen entegre bir süreçtir.

Ayrı bir yönetim temsilcisi atanması standartça zorunlu tutulmasa da sistemin takibi için firma bünyesinde bir sorumlunun belirlenmesi faydalıdır. Süreç;

• Üretim ve Operasyon

• Kalite Kontrol ve Bakım

• İnsan Kaynakları ve İdari İşler

• Satın Alma, Depo ve Sevkiyat

• Üst Yönetim

başta olmak üzere tüm birimlerin aktif katkısıyla işletilir.